mar. Mai 26th, 2020

Antsëvasera

"Kolontsaiñy voakobaby, fahaleovanteña voaaro"

Francisko, rëharëhan’Ankarabe

5 min read

              “Viavy e…”, “Tapis rouge…”, “Lavitry Ankarabe…” Hira izay tsy vaovao amin’ny sofiñy malagasy izay tëraka talohan’ny taoño aroerivo dimy amby. Sady, voamaika hain’ny tanora taty afara, nohon’ny findraman’ny mpanakanto malaza amin’iziô fotoaña, ny sasany amin’izy ireñy, tsy añambara atsika afa-tsy “Viavy” izay nihirain’i DALVIS. Ny hira no mety tsy adiña loatra sady mbo tsy afaka am-bava fa ny mpanakanto tômpiny na nihira ireñy hira ireñy tamin’ny voalohany, mety ëfa misy tsy mahatsiaro. Kay fañontaniaña mipëtraka:

               Azôvy i Francisko?

               Francisco tëña añarako fa Francis no fiakahiaña mahazatra talohan’ny nihirako. Zanaka Añaborano Ifasy, ambanivolon’ Ambilobe, faritry Ankarabe. Mpiambiñy aomby isaka sëndra tsy nianatra. Ëfa tia lamoziky letry mbala hely satria babako mahay mitendry gitara ndraiky “accordéon”, baka iô koa, dadilahiko boaka amin’ny mamako, mahay mitendry valiha. Fa na izy mañano ‘zeñy ndraiky, ‘zaho zaraiky fo’ no namelon-tëña tamin’ny lamoziky iz’koa ny tañaty fianakaviaña edy no volañiny.

               Mazava ho azy fa, mpihira no añisan’ny asako namilömako teña voalohany, tafaran’ny nialako nianatra. Asa nataoko retry ‘zaho roapolo taoño ary tsy nialako loatra andraka niany ‘ty, antëña ëfa be, tsy lavitry tsiötam-polo taoño. Amin’iziô fotoaña iziô, mipëtraka sady mamelontëña aty Lausane Suisse, manan-janaka telo.

                Ino nahasariky anao hañano mpiantsa (mpihira)?

                Tiako letry ‘zaho mbala hely. Tsy vitan’ny hoe tañaty fianakaviaña nisy nanan-talënta tamin’ny hira foño koa fa, nanomboko “classe de 6 ème” tañy Ambilobe, ëfa lamoziky ny fialam-boly tiako. Ndraiky izy nataoko asa fôtotro velontëña.

                Karakôry ny niaiñanao ny fiainaña maha mpanakanto: irô dingana nandalövanao?

                “Guitariste Soliste” no tëña asako tamin’ny voalohany. Tamin’ny tariky maromaro tamin’ny faritry SAVA no nanombohako, ary nañano “choriste” no asanakahy niarakaraka tamin’ny fitindriaña gitara.

                 Efa nandalovako ny tariky, Les 3 As, Les Tigres Vieux Port de Nosy Be, Batman Music III, Tianjama, Challengers, Mily Clément, Ninie Donia…

                 Fa nanomboko tamin’ny 1997 no nandihanako nanökaña tamin’ny añaraña Francisko, nohon’ny famporisihaña sady fanohanaña nataon’i Zôky be DEDESSE tamin’ny lafin’ny famorönan-kira, IANONA WILSON, tamin’ny tosiky ara-böla ndraiky fitaovaña, ary, tsy adiña koa irô mpanakanto hafa nañampy fa indrindra i DANA RAMAHALEO alias BILO.

                 “Jenny” no hira nihiraiko voalohany, hira izay nahazoan’i DEDESSE amboara tamin’ny fotoañ’androny. Dimy no “album” jiaby vita hatreto añisan’izeñy i VONJEO GASIKARA. Faritry maro koa no ëfa nititeziñy na tañy Madagasikara na ny taty ivelany. Somary tsy reñireñy loatra taty afara nohon’ny fitadiavaña ravinahitry taty ivëlany, nëfa ndraiky mbala tsy vôly ary mbala manohy sady mbala misy hira vaovao maro.

                 * Tiako no mañamariñy fa tsy mitovy ny fanorataña ny añarako amin’ny kara-panondro “Francisco” ndraiky ilay ampiasaiko amin’ny sëhatran’ny moziky “FrancisKo“. Maro ny mpanakanto nanaña ny añaraña Francis io, öhatra Francis Cabrel, Francis Turbo, kay “aliô ataontsika Francis-ko midika hoe Francis-nakahy” hoy izy zôky be DEDESSE “mba hampiavaka anao”.

                 Aminao manökaña, ino ny tëña mampiavaka anao amin’ny mpihira na mpanakanto hafa?

  • Voalohany, mpihira tsotra, mañano “choeur” no niandohaña sady mpitendry, mazava ho azy fa ny fifehëzaña ny gadoño maro loko na malagasy na vahiny no añisany niëzahiko. Iz’koa nanjary mpihira nitöndra tariky ‘zaho taty afara, somary, vitsivitsy ny tsy ty hañindroe ho an’izay olo nahita fömba fampisomanay.
  • Faharoe, tsy mba rëharëhako ny fahitako amin’ny rakitsary misöratra hoe: “Arrangeur, Auteur, Compositeur”, sns… amin’ny añaran’olo araiky. Satria fifampizaraña no fôtotron’ny fañanaovaña lamoziky ary mila fibiafaña ndraiky fifanakalözaña. Tsy mahamëñatra ‘ zaho ny mivolaña fa maro amin’ny hira hiraiko tsy ‘zaho no nanöratra izy, ankoatran’ilay ëfa nihirain’ny DEDESSE nihiraiko, tiô koa ny baka tamin’i BILO: Endria, Lavitry Ankarabe; Mainmain Soavadia, Njakatiana…
  • Fahatelo, mariñy fa ilaiñy ny mañaraka ny fivoaraña ndraiky gadon-kira iraisam-pirenena malaza, ary, mañaraka ankitiñy ‘zahay, fa tsy mañaraka anjambany karaha ny misy amin’iziô fotoaña, nanjary tsy hita ny maha malagasy. Ohatra: na somary gadoño “zook afro” no nañanaovako “Viavy e”fa nasiako “baoejy” izay loko malagasy tañatiny.

                Karakôry ny fahitanao ny kanto ndraiky Kolontsaiñy Malagasy amin’iziô fotoaña iziô?

                Mivoatra tëña mivoatra ny talëntan’ny zanaka malagasy amin’iziô fotoaña. Kanëfa ndraiky, tsekitseky mpamositry be tsotsokoý “mpamöra lava tsitsy”, izeñy hoe: ninolo voafehy nëfa nintsika izay mbala maro ny raha tôkony trandrahiñy ndraiky mbala tsy voafehy, latsaka an-jôro. Mavozo ‘zaho, tsöha ho angano na ho nôfinôfy fo’eky irô kanto nentim-paharazañantsika sasany amin’ny amaray. Ny zôkin-jôkiny mahay izy ireñy ëfa mihavitsy, nëfa ny tanora hoavin’ny amaray, tsekitseky variaña amin’ny kivazavazaha. Mimpody amin’ny fanjanahaña tëña ratsy eky atsika iziô, fanjanahaña ara-Kolontsaiñy izeñy. Eto eky atsika setry sanatrian’ny vava, aza misy ny ratsy!

               Ino ny hafatranao ho an’ny mpamaky tsy ankanavaka?

               “Tiàva ny maha atsika atsika”! Tsy mañino izy koa ny fianaraña nindrô vahiny no hitantsika ahazoaña fahafinarëtaña ndraiky haravoaña fa tsy tôkony atao latsa-danja foño koa nintsika, tsy ratsy sady voamaika mampatsara zaka, izy koa ampiarahiñy.

               Mamporisiky ny mpitöndra fanjakaña, hangala andraikitry fananjò izy ny teñako. Mba tsy ho sarintsariny foño ny ministëra izay miandraikitry mivantaña ny Kolontsaiñy . Maro ny fömba ahafahantsika mampiroborobo irô Kolontsaiñy sasany ëfa mihavery, Ohatra ny fañanaovaña fifaninanaña nasionaly na isam-paritry isan-karazany. Iz’koa ma ëfa misy izeñy, tsara hamafisiñy biaika hampazoto ny tanorantsika himpody hikaroko zaka jiaby ‘zeñy!

              Farany, mbala tsy vôly miketriky sady mañano izay azo atao ma ny tëñanay, ary mbala mibiaña amin’ny fiaraha-miasa izay azo ifañampiaña.

Misaotra atsika, atsika e!

Zmj

Hamaky amin’ny teny Frantsay

Hitahiry (Pdf)

Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *